Bu sayfada
Dikkat ve Odaklanma Problemleri
Dikkat güçlüğü neden olur?
Dikkat; odaklanmayı başlatmak, sürdürmek, gerektiğinde başka bir işe geçmek ve dürtüleri bekletebilmek gibi birçok beceriyi kapsar. Bu beceriler yaşla birlikte gelişir: Okul öncesi dönemdeki bir çocuktan, ilkokulun son sınıfındaki bir çocuk kadar uzun süre odaklanmasını beklemeyiz. Bu nedenle değerlendirmede her zaman çocuğun yaşı ve gelişim dönemi göz önünde bulundurulur.
Dikkat güçlüğünün tek bir açıklaması yoktur. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olası nedenlerden yalnızca biridir. Kaygı, uyku düzensizliği, ailedeki önemli değişiklikler, öğrenme güçlükleri, uzun ekran süreleri ya da çocuğun ilgisine ve düzeyine uymayan bir öğrenme ortamı da benzer bir görüntü oluşturabilir. Kimi çocukta ise kaygı dikkatin önüne geçer; bu durumda çocuklarda kaygı üzerine çalışmak öncelikli olabilir.
DEHB tanısı çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından konur. Psikolojik değerlendirme bu sürece çocuğun dikkati, bilişsel becerileri ve duygusal durumuyla ilgili ayrıntılı ve nesnel bilgi sağlar. Böylece aile, okul ve hekim aynı resme bakarak çocuğa en uygun desteği planlayabilir.
Belirtiler
Çocuğunuzda şunları gözlemliyor olabilirsiniz
Aşağıdaki davranışlar zaman zaman her çocukta görülebilir. Önemli olan sıklıkları, birden fazla ortamda (evde ve okulda) sürmeleri ve çocuğun gündelik hayatını zorlaştırmalarıdır.
Dikkat ve odaklanma
- Ödeve ya da derse başlamakta ve sürdürmekte zorlanmak
- Dikkatsizlikten kaynaklanan hatalar, yönergeleri kaçırmak
- Eşyalarını sık kaybetmek, unutkanlık
- Kendisiyle konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünmek
Hareketlilik ve dürtüsellik
- Uzun süre yerinde oturmakta güçlük, kıpır kıpır olmak
- Sırasını beklemekte zorlanmak, sözü sık sık kesmek
- Düşünmeden hareket etmek, küçük kazalara açık olmak
- Sessiz oyunlarda bile çok hareketli olmak
Okulda ve duygularda
- Öğretmeninden benzer geri bildirimlerin tekrar tekrar gelmesi
- Kapasitesinin altında kalan okul başarısı
- Sık eleştirildiği için düşen özgüven ve “ben yapamam” cümleleri
- Hayal kırıklığına dayanmakta güçlük, öfke patlamaları
Bu gözlemler tek başına bir tanı anlamına gelmez. Amaç çocuğu etiketlemek değil; zorlandığı alanı doğru anlamak ve güçlü yanlarını görünür kılmaktır.
Terapi süreci
Değerlendirme ve terapi süreci nasıl ilerler?
Çocuklarla çalışırken süreç her zaman ebeveyn görüşmesiyle başlar. Çocuğunuzun gelişim öyküsünü, evdeki ve okuldaki gözlemlerinizi, uyku ve günlük rutinlerini konuşuruz. Gerekli gördüğümde, onayınızla öğretmen ya da okul rehberlik servisinden de bilgi alırız.
Değerlendirmenin ardından elde ettiğimiz bilgileri sizinle sade bir dille paylaşır, çocuğunuza ve ailenize özel bir yol haritası çizeriz. Bu yol haritası terapötik çalışmayı, evde ve okulda yapılabilecek düzenlemeleri ve gerektiğinde bir çocuk ve ergen psikiyatristine yönlendirmeyi içerebilir.
- 1
Ebeveyn görüşmesi
Gözlemlerinizi, gelişim öyküsünü ve kaygılarınızı dinler, değerlendirme sürecini birlikte planlarız.
- 2
Çocukla tanışma
Çocuğunuzla oyun ve sohbet aracılığıyla tanışır, kendini rahat hissetmesine zaman tanırız.
- 3
Psikolojik değerlendirme
Gerekli görülen testlerle dikkati, bilişsel becerileri ve duygusal durumu nesnel olarak değerlendiririz.
- 4
Geri bildirim görüşmesi
Sonuçları ve önerileri sizinle ayrıntılı olarak paylaşır, sorularınızı yanıtlarım.
- 5
Destek ve takip
Oyun temelli terapötik çalışma, ebeveyn görüşmeleri ve okulla iş birliği sayesinde süreci birlikte izleriz.
Yöntemler
Hangi yöntemler kullanılır?
Oyun Terapisi
Oyun terapisi, dikkat güçlüğüne sıklıkla eşlik eden kaygı, öfke ve özgüven sorunlarıyla çocuğun kendi dili olan oyun aracılığıyla çalışmaya alan açar.
Yöntemi tanıyın: Oyun Terapisi
Değerlendirme
Değerlendirmede kullanılan testler
Hangi testlerin uygulanacağına çocuğun yaşına ve yanıt aradığımız soruya göre birlikte karar veririz. Testler bir etiket için değil, çocuğun nasıl öğrendiğini ve neye ihtiyaç duyduğunu anlamak için kullanılır.
MOXO Dikkat Testi
MOXO dikkat testi, bilgisayar ortamında; dikkat, zamanlama, dürtüsellik ve hiperaktivite boyutlarını görsel ve işitsel dikkat dağıtıcılar eşliğinde ölçer.
Test hakkında: MOXO Dikkat TestiWISC-IV Zekâ Testi
WISC-IV zekâ testi, sözel kavrama, algısal akıl yürütme, çalışma belleği ve işlem hızı alanlarında çocuğun güçlü ve desteklenmesi gereken yönlerini ortaya koyar.
Test hakkında: WISC-IV Zekâ TestiCAS Bilişsel Değerlendirme Sistemi
CAS bilişsel değerlendirme sistemi planlama, dikkat, eşzamanlı ve ardıl bilişsel süreçleri değerlendirir; sonuçlar PASS bilişsel müdahale programı ile çocuğa özel bir çalışma planına dönüştürülebilir.
Test hakkında: CAS Bilişsel Değerlendirme Sistemi
Aileyle birlikte
Ebeveynler için
Dikkat güçlüğü yaşayan bir çocukla gündelik hayat ebeveynler için de yorucu olabilir. Sürekli hatırlatmak, ödev başında çekişmek ve okuldan gelen geri bildirimler zamanla aile içindeki ilişkiyi zorlayabilir. Ebeveyn görüşmeleri hem çocuğunuzu anlamanız hem de kendi yükünüzü paylaşmanız için bir alan sunar.
Evde neler yapabilirsiniz?
- Yönergeleri kısa, tek adımlı ve göz teması kurarak verin; gerekirse çocuğunuzdan söylediğinizi tekrar etmesini isteyin.
- Ödev ve dinlenme zamanlarını küçük parçalara bölün; her parçanın sonunda kısa bir mola verin.
- Dikkat dağıtan uyaranları azaltın: Ödev masasında yalnızca o işe gereken malzemeler bulunsun.
- Çabayı ve küçük ilerlemeleri fark edip adlandırın; eleştiri yerine somut ve olumlu geri bildirim verin.
- Uyku saatine ve ekran süresine dikkat edin; öngörülebilir rutinler dikkati destekler.
İlk adım
Ne zaman destek almalı?
Şu durumlarda bir değerlendirme yaptırmayı düşünebilirsiniz:
- Dikkat ve hareketlilikle ilgili gözlemler hem evde hem okulda birkaç aydır sürüyorsa
- Öğretmeninden benzer geri bildirimler tekrar tekrar geliyorsa
- Okul başarısı, sizin ve öğretmeninin gözlemlediği kapasitesinin belirgin şekilde altında kalıyorsa
- Dürtüsellik nedeniyle arkadaş ilişkilerinde sorunlar yaşıyorsa
- Çocuğunuz kendisi hakkında “aptalım”, “yapamıyorum” gibi cümleler kurmaya başladıysa