Bu sayfada
CAS
CAS hangi süreçleri ayırır?
CAS (Cognitive Assessment System) PASS modeline dayanır: Planlama (Planning), Dikkat (Attention), Eşzamanlı (Simultaneous) ve Ardıl (Successive) süreçler. Okuma–yazma güçlüğünde ardıl işlem ve dikkat sık konuşulur; matematik ve karmaşık ödevlerde planlama öne çıkabilir. Bu bir kural değil, sık görülen bir izdir.
WISC-IV sözel kavrama ve işlem hızı gibi indeksler verir; CAS ise “işin nasıl yürütüldüğüne” bakar. İki araç birbirinin kopyası değildir. Öğrenme güçlükleri sorusunda bazen ikisini de, bazen yalnızca birini öneririm. Karar ön görüşmede, çocuğun asıl sorusuna göre verilir.
CAS DEHB veya disleksi tanısı koymaz. Düşük bir dikkat ölçeği “hiperaktivite vardır” demez; o günkü performansı tarif eder. Tanı çocuk ve ergen psikiyatristine aittir. Rapor, hekim veya RAM için dil üretebilir; onların kararının yerini tutmaz.
CAS’ın pratik tarafı, sonuçların PASS çalışmasına bağlanabilmesidir. Her CAS uygulamasından sonra program açılmaz. Program ancak profil ve ailenin kapasitesi uygunsa konuşulur; seans sayısı bu sayfada yok.
Uygulama günü çocuğun uykusu, açlığı ve odadaki yabancılık hissi tabloyu bozabilir. Bu yüzden tarihi ön görüşmede seçeriz; ateşli veya çok kaygılı bir günde zorlamayız. Raporu “kalıcı etiket” gibi okumayız: bir andaki süreç görünümüdür, çocuğun tüm okul yaşamının özeti değildir.
Uygulama
Yaş aralığı ve süre
Yaş aralığı
Yayınevinin standart yaş aralığı yaklaşık 5–17 yaştır. Sınırdaki çocuklarda başka bir tarama veya ölçek daha uygun olabilir; ön görüşmede netleşir.
Uygulama süresi
Yayınevinin standart uygulama süresi yaklaşık 60 dakikadır. Tempo, molalar ve yorgunluk süreyi değiştirir. Ofisteki net süre randevu onayında konuşulur.
Kimler için
CAS kimler için düşünülür?
CAS, “zeka puanı istiyoruz” talebinin değil, “çocuk nasıl çalışıyor?” sorusunun aracıdır. Aşağıdakiler sık karşılaşılan başvuru çerçeveleridir.
Okuma, yazma, sıra
- Harf–ses eşlemesinde, sıralı hatırlamada, okuma akıcılığında tıkanma
- Yönergeyi adım adım tutmakta zorlanma
- Anlatırken dağılma, yazılı işi bitirememe
Planlama ve dikkat
- Ödevi nasıl başlatacağını bilememe, strateji kuramama
- Dikkatini seçmekte ve sürdürmekte güçlük
- WISC-IV sonrası “süreç tarafını da görelim” ihtiyacı
CAS tek başına öğrenme güçlüğü veya DEHB demez. Dikkat ve odaklanma sayfasındaki çerçeve ile birlikte okunur; hekim yönlendirmesi ayrı durur.
Süreç
CAS süreci nasıl ilerler?
Ön görüşmede WISC-IV, MOXO veya CAS’tan hangisinin (veya hangilerinin) çocuğun sorusuna uyduğu konuşulur. Hepsi aynı gün, aynı çocuk için anlamlı olmayabilir. Uygulama yüz yüzedir.
Rapor PASS süreçlerini ve gözlemi bir araya getirir. Geri bildirimde hem “ne göründü” hem “şimdi ne yapılır” konuşulur: izlem, hekim, RAM, oyun terapisi veya — uygunsa — PASS programı.
- 1
Ön görüşme
Okul öyküsü, varsa önceki testler ve asıl soru dinlenir. CAS’ın şimdi mi, başka bir araçtan sonra mı geleceği burada kararlaşır.
- 2
Uygulama
Yüz yüze, standart yönergelerle. Çocuğun temposuna göre mola verilir. Online CAS vaadi yok.
- 3
Rapor
Dört süreç ve seans gözlemleri yazılı hale gelir. Rapor tanı belgesi değildir; ailenindir.
- 4
Geri bildirim görüşmesi
Profili birlikte okuruz. PASS programı, okul dili, hekim veya RAM sonraki adım olabilir — hiçbiri otomatik değildir.
Okul ve RAM
CAS raporu okul ve RAM’da nasıl durur?
Öğretmen “dikkat dağınık” dediğinde CAS, dağınıklığın planlama mı, ardıl işlem mi, dikkat seçimi mi olduğunu konuşulabilir bir dile çevirir. Bu dil okula götürülebilir; götürmek ailenin kararıdır.
RAM resmi kanaldır. CAS raporu RAM dosyasına ek olabilir, RAM kararı değildir. Destek eğitim, tanılama ve yönlendirme resmi kurumların işidir.
Uzmanlık
Uygulayıcı eğitimim
Sertifikalı uygulayıcı
Cognitive Assessment System (CAS) eğitimini 2019’da İstanbul Üniversitesi’nde tamamladım. Sitede “sertifikalı” yalnızca WISC-IV, MOXO ve CAS için kullanılır; bu üçünde belgem var.
PASS/PREP müdahale eğitimlerim ayrıdır (Tamer Ergin 2018, Akademi Disleksi 2021). CAS uygulamak, her çocuğa program açmak anlamına gelmez.
İç bağlantılar
CAS hangi konularla yan yana durur?
Süreç profili çoğu zaman öğrenme, dikkat veya akademik motivasyon sorusunun parçasıdır.
Öğrenme Güçlükleri
Ardıl işlem ve dikkat süreçleri okuma–yazma güçlüğünde sık konuşulur; tanı testten çıkmaz.
Konuyu okuyun: Öğrenme GüçlükleriDikkat ve Odaklanma Problemleri
CAS dikkati bir performans anı olarak tarif eder; DEHB kararı hekime aittir.
Konuyu okuyun: Dikkat ve Odaklanma ProblemleriAkademik Motivasyon
Ergende “yapmıyor” görünümü bazen strateji ve planlama zorluğudur; CAS bu ayrımı konuşulur kılar.
Konuyu okuyun: Akademik Motivasyon
Değerlendirme
Birlikte bakılabilecek diğer araçlar
WISC-IV Zekâ Testi
Sözel kavrama, algısal akıl yürütme, çalışma belleği ve işlem hızı indeksleri.
Aracı tanıyın: WISC-IV Zekâ TestiPASS Bilişsel Müdahale Programı
CAS profiline dayanan bilişsel müdahale. Test değil, çalışma programıdır.
Aracı tanıyın: PASS Bilişsel Müdahale ProgramıMOXO Dikkat Testi
Bilgisayarlı dikkat ve zamanlama performansı; CAS’ın dikkat ölçeğinden farklı bir dil.
Aracı tanıyın: MOXO Dikkat Testi